و شرق آن كشيده شده است . حرّهء شرقى كه با نام « حره واقم » شناخته مىشود ، در شمال ، به كوه احد منتهى شده و تقريباً تا جنوب امتداد مىيابد . همينطور حرهء غربى كه « حرهء وبره » ناميده مىشود ، در شمال تا بئر رومه و در جنوب تا محاذى محلهء قبا امتداد دارد . اين دو حره به عنوان حفاظ شهر به شمار مىآيد . در جنوب نيز كمابيش اين سنگها ديده مىشود . بدين ترتيب بايد گفت تقريباً تنها ناحيه‌اى از مدينه كه با زمين هموار به خارج از آن متصل مىشود شمال آن است . بيشتر يهوديان در قسمت حرهء غربى و واحه‌هاى منتهى به آن سكونت داشته‌اند . اين ناحيه كه بسيارى از اوسيان نيز در آن سكونت داشته‌اند ، يثرب ناميده مىشده ، گرچه نبايد از نظر دور داشت كه به زودى اين كلمه بر تمامى اين نواحى - با حفظ نامهاى اختصاصى - اطلاق شده است . مناطق مسكونى مدينه بيشتر عبارت از خانه‌هاى معمولى از سنگ آجر و خشت بوده و احتمالًا در ميان هر طايفه‌اى ، بويژه يهوديان ، علاوه بر خانه‌هاى معمولى ، حصنها و قلعه‌هايى نيز وجود داشته كه به نام « اطُمْ » شناخته مىشود . اين قلعه‌ها براى مواقع ضرورى ( جنگها ) مورد استفاده قرار مىگرفته ، اما شهر در مجموع حصارى نداشته است ( بعدها در طى تاريخ ، بخش اصلى مدينه كه همان مناطق مسكونى اطراف مسجد النبى صلى الله عليه و آله و سلم بود ، حصار داشته است ) . در مورد ساكنان قديمى اين نواحى ، اخبارى نقل شده كه چندان محل اعتماد نيست . « 1 » آنچه از مجموع آنها بدست آمده ، اين است كه چند بار بنى اسرائيل به دلايل مذهبى و سياسى ، بدين سوى هجوم آورده ، بر آنجا مسلط شده و ساكنان آن را متفرق كرده‌اند . از كيفيت آن حملات و نيز زمان دقيق آنها گزارش دقيقى در دست نيست اما آنچه كه توسط مورّخان مفروض گرفته شده ، اين است كه : يهوديان ساكن مدينه در زمان بعثت ، پيش از ساكنان عرب آن ؛ يعنى اوس و خزرج ، در آنجا سكونت داشته‌اند . احتمالًا اين مهاجران در جريان حملهء رومىها به قدس ، در قرون نخست ميلادى ، به حجاز پناه آورده‌اند . « 2 » اين منطقه هيچ حكومتى نداشته و آنان مىتوانستند همانند ديگر قبايل ، تنها با اتكا به قواى داخلى خود ، در آنجا بسر برند ، بويژه كه دورى آن از دسترس روميان ضد يهودى نيز براى آنان اطمينان بخش بود . طبعاً به دليل آن كه در آن زمان قدرت قابل توجهى در برابرشان نبود ، در بهترين نقاط - از لحاظ كشاورزى - ميان دو حره شرقى و غربى سكونت گزيدند .

--> ( 1 ) . نك : المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام ، ج 4 ، ص 133 ( 2 ) . گزارش پراكنده يهوديان در اراضى مديترانه‌اى و از جمله عربستان و دلايل آن را ويل دورانت ( تاريخ تمدن ، ج 14 ، ص 433 ) آورده است .